حوزه نمایندگی ولی فقیه جهادکشاورزی آ.ش

تأثیر پرداخت زکات در اقتصاد جامعه

اگر همه کسانی که در بخش کشاورزی و دامداری و دیگر بخشها مشغول به کار هستند، بر اساس برآوردهای شرعی، زکات و دیگر حقوق تعلق گرفته بر اموالشان را پرداخت نمایند بسیاری از نابسامانیهای اقتصادی جامعه سامان یافته و خانواده های بی بضاعتی که دچار فلاکت مالی هستند نجات می یابند. چه بناهای خیری که مورد نیاز جامعه است و می توان با سهم زکات آنها را احداث نمود. در زمانهای گذشته بناهای عمرانی در سطح شهر و روستا با اعتبار مالی زکات پا می گرفت؛ بناهای خیریه ای چون مساجد، تکایا، جادّه های روستایی، پل، آب انبارهای عمومی، حمامها، غسالخانه ها و غیره.

حال که به برکت انقلاب اسلامی و خدمات شایان دولتها، سطح زیر کشت کشاورزی کشور چه از جهت کیفی و چه از جهت کمی توسعه جدّی یافته و سطح تولید به شکرانه خداوند افزایش پیدا کرده به حدّی که در سال 1383 جمهوری اسلامی ایران جشن خودکفایی گندم برپا کرده، چنانچه افرادی که واجد شرایط پرداخت زکاتند چون کشت کاران گندم و جو و خرما و انگور و... حقوق شرعی و واجب الهی را بپردازند قطعا رقم قابل توجهی خواهد شد که با آن می توان مشکلات عدیده ای را برطرف ساخت.

در اسلام، رسیدگی به امور مادّی مسلمانان ـ حتی غیر مسلمانان ـ به ویژه طبقه مستضعف با برپایی بناهای خیریه و عامّ المنفعه سفارش و در روایات از آنها به عنوان «صدقه جاریه» یاد شده است؛ بناهایی که مادام العمر مردم از آنها بهره می برند و همواره بانیان اصلی آنها از اجر اخروی بهره مندند. در حدیث شریف از پیامبر گرامی اسلام نقل شده است:

«اذا مات الانسان انقطع عمله الا عن ثلاث: صدقة جاریة، علمٌ ینتفع به، و ولدٌ صالحٌ یَدعوا لَه.»

«هنگامی که انسان از دنیا رخت برمی بندد پرونده اعمالش بسته می شود، جز در سه چیز:

1 ـ بناهای خیر (نظیر مسجد، حسینیه، دارالایتام، مدارس آموزشی، حوزه های علمیّه و...)؛

2 ـ دانشی که دیگران از آن نفع ببرند و به وسیله آن راه را از چاه تشخیص داده و به صراط مستقیم هدایت شوند؛

3 ـ فرزند شایسته ای که همواره دعاگوی والدین باشد.»

پس از این مقدمه، به بررسی راههای عملی ترغیب مردم به پرداخت زکات می پردازیم.

1 ـ تقویت باورهای دینی و اعتقادی

هر مسلمانی بر اساس این که اعتقاد به مبدأ هستی دارد بر این باور نیز هست که خدای هستی بخش نعمتهای فراوانی به وی ارزانی داشته که قابل شمارش نیست:

«اگر بخواهید نعمتهای خداوند را بشمارید، قادر نخواهید بود.»

از جمله آن نعمتهای غیر قابل شمارش، نعمت امکانات مالی است. خدای مهربان به برخی از افراد، به هر دلیل، مال و ثروت فراوان عنایت کرده و به شکرانه این نعمت برای نیازمندان حقی را در این سرمایه ها قرار داده است:

«همانان که در اموالشان حقّی معلوم است برای سائل و محروم.»

نیز در روایت است که:

«لکلّ شی ء زکاتٌ.»

«برای هر نعمتی زکاتی است.»

یعنی به واسطه هر نعمتی که از سوی خدای مهربان عنایت شده باید حقش ادا شود و پرداخت حق نیز موجب تزکیه و پالایش نفس انسان خواهد بود:

«از اموال مردم زکات دریافت نمایید تا موجب پاکی و تزکیه آنان گردد.»

در روایت است هنگامی که آیه شریفه «خذ من اموالهم صدقة...» در ماه رمضان نازل شد پیامبر فرمان داد که در بین مردم جار بزنند که خدای متعال همان گونه که نماز را بر شما واجب گردانید پرداخت زکات مال را هم واجب کرد. پس از گذشت ماه رمضان مجدّدا به جارچی دستور داد که در میان مردم اعلان کنند:

«ای مسلمانان! زکات اموال خودتان را بپردازید تا نمازتان پذیرفته شود.»

امام صادق علیه السلام فرمود:

«لا صلاة لمَن لا زکاة له و لا زکاة لمَن لا وَرَعَ له.»

«کسی که زکات نپردازد نمازش بی حاصل است و کسی که ورع و تقوا نداشته باشد زکاتش پذیرفته نیست.»

از رسول عزیز اسلام صلی الله علیه و آله نقل شده است:

«کسی که زکات مالش را به محرومان و مستمندان جامعه بپردازد و نماز را با شرایط صحیح بپا دارد و با خیالهای موهوم شیطانی آن را باطل نسازد، وقتی که به عرصه محشر وارد می گردد خداوند متعال او را به سه امتیاز مفتخر می سازد:

1 ـ مقام رفیع و جایگاه بلندی به او عطا می کند که تمام حاضران در عرصه قیامت به مقام او غبطه می خورند؛

2 ـ نسیم بهشت او را در عالی ترین خانه های بهشت جایگزین می گرداند؛

3 ـ به محضر پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله و اهل بیت پاکش شرفیاب و به زیارت آنان نایل می گردد.»

2 ـ بیان آثار و برکات پرداخت زکات در جامعه

بی گمان اگر در جوامع اسلامی، وظیفه پرداخت و دریافت زکات به صورت منسجم درآید، سرمایه ای که از این راه جمع می گردد، به رقم سرسام آوری خواهد رسید. چنانچه این سرمایه عظیم به بینوایان و نیازمندان اختصاص یا صرف دیگر کارهای خیر شود بی شک تحوّلی عظیم در زندگی امت اسلامی پدید خواهد آمد؛ به ویژه که اغلب سرزمینهای اسلامی زمینهای بسیار حاصل خیزی دارند؛ نظیر کشورهای مصر، ایران، پاکستان، مالزی، اندونزی، مراکش، تونس، سوریه، لیبی و...

اصولاً عمل به پرداخت زکات ضمن از بین بردن فقر و محرومیت در جامعه اسلامی موجب نزدیک تر شدن طبقات مختلف جامعه به همدیگر خواهد شد. زکات، نوعی احسان و انفاق مالی است که باید با رضایت خاطر همراه باشد؛ از این رو از منّت گذاری در پرداخت زکات شدیدا نهی شده است؛ چه آنکه منّت گذاری موجب بی ارزشی این امر مقدس معنوی می گردد.

پرداخت زکات چه بسا به نفع سرمایه داران و صاحبان مال و منال جامعه نیز می باشد؛ زیرا پرداخت وجوه شرعی نظیر زکات و خمس و... موجب تعدیل ثروت و نزدیک شدن طبقات مختلف جامعه به یکدیگر خواهد شد و طبعا حساسیتها کاهش یافته و اموال ثروتمندان در حاشیه امنیت قرار خواهد گرفت.

امام علی علیه السلام در یک بیان نورانی و کوتاه می فرماید:

«حَصّنوا أموالکم باالزکاة.»

«داراییهایتان را با پرداخت زکات بیمه نمایید.»

از امام صادق علیه السلام نیز نقل شده است:

«ما ضاع مالٌ فی برٍّ و لا بحرٍ الا بتضییع الزّکاة، فحصّنوا اموالکم باالزکاة.»

«هیچ مالی در خشکی و دریا از بین نرفت مگر به سبب فروگذاری زکات، پس اموال خود را با زکات حفظ نمایید.»

طبیعتا اگر حقوقی که برای بینوایان در اموال اغنیا پیش بینی شده تحقق نیابد، فاصله طبقاتی بیش تر خواهد شد و در نتیجه آن، زمینه اضطراب و دشمنی در جامعه فراهم می گردد و آنگاه انفجار عظیم و خطرناکی به وقوع خواهد پیوست؛ چه آنکه سرمایه های سرمایه داران توسط محرومان و گرسنگان جامعه مورد طمع و تجاوز قرار خواهد گرفت.

بنابر این، پرداخت زکات و دیگر انفاقهای مالی در اسلام ـ علاوه بر ثواب عظیم و پاداش اخروی آن ـ اثر بسیاری در بهبود وضع معیشتی مستمندان دارد.

امام کاظم علیه السلام می فرماید:

«انّ الله عزّوجل وَضَعَ الزکاة قوتا للفقراء و توفیرا لاموالکم.»

«خداوند عزوجل زکات را به منظور تأمین روزی تهیدستان و افزایش داراییهای شما وضع کرده است.»

در اسلام، علاوه بر آنکه در اموال اغنیا، سهمی برای فقرا در نظر گرفته شده، اصولاً در اعضا و جوارح انسانهای دارای سلامت جسمی و حتی در صفات کمالی و انسانی آنها نیز سهمی برای دیگران لحاظ شده است؛ چنان که فرموده اند: زکات دانش، تعلیم آن به شایستگان؛ زکات قدرت، انصاف؛ زکات جمال، عفاف؛ زکات پیروزی، احسان؛ زکات سلامتی، کوشش در اطاعت خدا؛ زکات شجاعت، جهاد در راه خداست.

3 ـ بیان آثار سوء ترک زکات

همان گونه که ادای زکات و اقدام عملی به این امر مقدس برای مؤدّیان و دیگر افراد جامعه برکات و اثرات فراوانی دارد، بی توجهی به آن نیز ـ همانند دیگر واجبات الهی ـ موجب برخی اثرات سوء خواهد بود.

قطعا بسیاری از مشکلات مادّی که در زندگی تعداد بی شماری از مسلمانان وجود دارد ناشی از عدم توجه به توصیه های دینی است.

ترک زکات، علاوه بر عقابی که در دنیای واپسین بدان وعده داده شده موجب نزول بلای عمومی نیز می گردد؛ نظیر مرگ و میر احشام، قطع نزولات آسمانی، ازدیاد آفات کشاورزی، سیل، زمین لرزه، نزاعهای قومی و منطقه ای و...

امام باقر علیه السلام فرمود:

«وجَدنا فی کتاب رسول الله اذا منعوا الزّکاة منعت الارض برکتها من الزرع و الثّمار و المعادن کلّها.»

«در کتاب رسول خدا دیدم که هرگاه مردم از پرداخت زکات خودداری کنند، زمین برکات خود از زراعت و میوه ها و کانیها را دریغ می ورزد.»

امام رضا علیه السلام فرمود:

«اذا حُبِسَت الزّکاةُ ماتَتِ المَواشی.»

«در جامعه ای که زکات پرداخت نشود چارپایان دچار مرگ و میر می شوند.»

در بینش اسلامی، اعمال نیک و بد انسانها علاوه بر تأثیر در مسائل اجتماعی در مسائل طبیعی و آسمانی نیز مؤثر است. به یک معنا می توان گفت که عالَم، عالَم تعامل است؛ اگر بشریت به اداء حقوق و وظایف شرعی خویش پای بند باشد قطعا خدای متعال نیز برکات و نعمتهای خویش را بر بندگان افزون می سازد؛ و چنانچه انسانها مسیر انحراف و خیره سری را نسبت به معبود در پیش گیرند با قهر و غضب وی رو به رو خواهند شد؛ دلیل آن را نیز قرآن چنین گزارش کرده است:

«ذلک بانّ الله لم یک مغیّرا نعمةً انعمها علی قوم حتّی یغیّروا ما بانفسهم»

«این [کیفر] بدان سبب است که خداوند نعمتی را که بر قومی ارزانی داشته تغییر نمی دهد، مگر آنکه آنان آنچه را در دل دارند تغییر دهند.»

پیامبر بزرگوار اسلام فرمود:

«هنگامی که در جامعه عمل زشت زنا زیاد گردد مرگهای ناگهانی زیاد می شود و اگر فروشندگان کم فروشی نمایند خداوند به کمبودها و خشکسالی گرفتارشان خواهد کرد و هنگامی که مردم زکات نپردازند زمین هم برکاتش را از کشت و میوه ها و معادن باز می دارد.»

حضرت امام صادق علیه السلام فرمود:

«اذا قام القائم أخَذَ مانع الزکاة فَضَرَبَ عُنَقَة.»

«آنگاه که قائم ما [حضرت مهدی (عج)] ظهور کند کسی که زکات مالش را نداده باشد، گردن زند.»

4 ـ استفاده از رسانه های گروهی در امر اطلاع رسانی

امروزه با استفاده از وسایل ارتباط جمعی ـ به ویژه صدا و سیما ـ می توان مسائل مربوط به زکات یا هر مسئله شرعی دیگر را به نحو شایسته به اطلاع مردم رساند. این گونه برنامه ها در شبکه های استانی و شبکه های سراسری قابل اجراست. جا دارد مسئولان و ستادهای مربوط، میزان کشت و میزان دریافت زکات و موارد مصرف و بالاخره کلیه احکام مربوط به زکات را به طور روشن به اطلاع مردم برسانند. مثلاً در ایام برداشت محصولاتی چون گندم، جو، خرما و کشمش برنامه های ویژه ای تولید و پخش گردد و از صاحب نظران و شخصیتهای دارای نفوذ کلام کشور یا منطقه در جهت ترغیب کشاورزان و دامداران به ادای این فریضه الهی استفاده شود.

ممکن است در جامعه اسلامی افرادی باشند که با جایگاه والای زکات و آثار و برکات پرداخت و نیز عواقب شوم عدم پرداخت آن آشنا نبوده و تاکنون مسائل مربوط به زکات به گوششان نخورده باشد. مسئولان محترم، به خصوص مروّجان دین و مبلّغان اسلام با استفاده از رسانه ها می باید به وظیفه خویش عمل نموده و حجت را بر دیگران تمام سازند تا مردم مشمول محتوای جمله معروف «عقاب بلا بیان» قرار نگیرند.

برخی مباحث به گونه ای است که علی رغم علم اجمالی به آثار شوم انجام یا عواقب زشت عدم انجام آن نیاز به توجه مکرر دارد و همواره باید در فرصتهای مناسب آن را تذکر داد تا به بوته فراموشی سپرده نشود. مسائل خمس و زکات و دیگر فروعات دینی از این سنخ است.

برگزاری همایشهای سراسری احیای زکات و تمجید از مؤدّیان محترم زکات و پخش چنین برنامه هایی از صدا و سیما در معرّفی چهره های خدوم و خیّر کشور نقش عجیب و اثر بخشی در مطرح ساختن زکات در جامعه خواهد داشت.

با توجه به آنکه برداشت محصولاتی چون گندم، جو، خرما و... به جهت اختلاف جوّی و تفاوتهای اقلیمی در کشور، متفاوت است، می توان در ماههای اول سال به امر یادآوری و اطلاع رسانی اقدام نمود و در رادیو و تلویزیون به بحث زکات و احیاء آن پرداخت و شوری در بین جامعه ایجاد کرد.

جای تقدیر است که در سالهای اخیر، سروران محترم روحانی و برخی از موجّهین جامعه و مسئولان محترم در ستادهایی به نام «ستاد احیاء زکات» فعالیتهای گسترده ای را انجام داده و توفیقات خوبی هم به دست آورده اند.

5 ـ گماردن افراد مورد اعتماد و موجه بومی جهت جمع آوری زکات

نقش اعتماد و اطمینان در هر مسئله ای، به ویژه مسائل مالی و حیثیّتی از بهترین و کارآمدترین روشها در حل مشکلات و زدودن توهّمات در جامعه است. چه بسا در جامعه ای زمینه برای انجام برخی حرکتهای مثبت وجود داشته باشد، ولی بدین منظور، فرد یا افراد مورد اعتمادی جهت تصدّی پیدا نشوند. اگر در جامعه مردم به مسئولان و مسئولان به مردم اطمینان و اعتماد داشته باشند بسیاری از مشکلات و نارساییهای اجتماعی حل خواهد شد.

اگر کشاورزان و دامداران و به طور کلی امت اسلامی اطمینان داشته باشند که پرداخت زکات یا هر وجهی که معمولاً دولت از مردم دریافت می دارد، به دست نیازمندان می رسد یا در هدف اصلی هزینه می گردد قطعا از اداء این فرایض استقبال نموده و همکاری خوبی با دولت مردان خواهند داشت.

اعتماد در مسائل مالی نقش اساسی دارد؛ اطمینان به این که تحویل گیرنده زکات چه کسی است و به دست چه کسی یا کسانی می رسد و در چه راههایی مصرف و هزینه می شود. از این رو دست اندر کاران امر زکات حتما می باید از افراد مورد اعتماد ـ حتی الامکان بومی و در کسوت روحانیت ـ باشند.

به تجربه ثابت گردیده که هرگاه جمع آورندگان خمس، زکات یا هر وجوه شرعی دیگر، آنگاه که مورد اعتماد مردم بوده اند استقبال فوق العاده ای از سوی مردم مؤمن به عمل آمده است.

6 ـ قدردانی از چهره های برجسته مؤدّیان زکات در رسانه ها

همگان اعتراف دارند که تبلیغ در هر مسئله اجتماعی، فرهنگی، تجاری، مذهبی و غیره تأثیر شگرفی بر افراد جامعه دارد. در دنیای امروز بیش ترین هزینه ها صرف تبلیغ و اطلاع رسانی می گردد.

به جاست که مسئولان و مبلّغان دینی به لحاظ تثبیت این واجب الهی و شناساندن مسائل آن از همین ابتکار به درستی بهره ببرند و خانوارهایی را که همه ساله زکات و خمس و دیگر وجوهات شرعی را می پردازند و کارهای عام المنفعه ای که در سایه پرداخت زکات و... در کشور انجام شده را به صورت گزارش، مصاحبه و بزرگداشت به مردم معرفی نمایند.

اگر چه این گونه انسانهای خدمتگزار و متدین به واسطه عفت نفسی که در آنان وجود دارد، راضی به معرفی خود در جامعه نیستند و شاید این عمل را منافی اخلاص خویش بدانند، لیکن مسئولان از باب سپاس و نیز ترغیب هر چه بیش تر دیگر مسلمانان وظیفه دارند چهره های خیّر و عامل به وظایف مذهبی را معرفی نمایند.

چه زیباست که در همایشهایی نظیر تکریم از فرزانگان و... در مراکز استانها از این چهره ها نیز قدردانی به عمل آید.

یکی از شیوه های قدردانی از آنان اهدای جوایز نفیسی چون اعزام به سفرهای زیارتی یا سیاحتی است.

7 ـ تخصیص اعتبار ویژه دولتی به مناطق مؤدّی زکات

این شیوه در برخی استانها به طور آزمایشی اجرا شده که نتیجه مطلوبی داشته است. اجرای این طرح محسّناتی دارد که به برخی از آنها اشاره می شود:

الف ـ باعث می گردد که مردم به انجام این فریضه الهی تشویق شوند؛

ب ـ این گونه عوامل تشویقی موجب می شود که این واجب الهی به صورت یک سنّت همیشگی در بین مردم جاودانه بماند و سالهای سال و نسل اندر نسل مردم به پرداخت زکات عادت کرده و بدان عمل نمایند؛

ج ـ مردم در سایه ادای یک واجب الهی به منافع مادّی آن نیز سریع و ساده دست یابند و به اصطلاح آثار پر برکت آن را لمس نمایند؛

د ـ می تواند درس خوبی باشد برای روستاییان مناطق دیگر تا آنها نیز با قدم گزاردن در میدان ادای زکات در عمران و آبادانی مناطق خویش بکوشند.

در مورد اخیر، باید توجه داشت که اجرای چنین سیاستی موجب نشود که در برخی مناطق به جهت جذب اعتبارات عمرانی و تخصیص اعتبارات ویژه، نسبت به فقرا و خانواده های بی بضاعت مناطق دیگر اجحافی صورت گیرد و در پرداخت سهم آنها کاستی ای مشاهده گردد.

باید توجه داشت که خداوند متعال در قرآن موارد هشت گانه مصرف زکات را مشخص فرموده و به احتمال زیاد ترتیب ذکر موارد بر اساس اولویت می باشد؛ به این معنا که اولین مورد مصرف زکات رسیدگی به وضعیت معیشتی بینوایان و گرسنگان است:

«انّما الصّدقات للفقراء و المساکین...»

«صدقات، تنها به تهیدستان و بینوایان و متصدیان [گردآوری و پخش] آن، و کسانی که دلشان به دست آورده می شود، و [در راه آزادی] بردگان و وام داران و در راه خدا و به در راه مانده اختصاص دارد. [این] به عنوان فریضه از جانب خداست و خدا دانای حکیم است.»

8 ـ برگزاری همایش سراسری با حضور برخی از مؤدّیان زکات در مراکز استانهای کشور

در بندهای پیشین به اجمال گذشت که کار تبلیغاتی مناسب و گسترده ای باید در جهت احیای زکات و ترغیب مردم به انجام آن صورت گیرد. این شیوه هم در رسانه های جمعی قابل اجراست ـ که در سطور قبل به صورت اختصار به برخی از شگردهای آن اشاره شد ـ و هم با برگزاری مراسم عمومی در سطح کشور، استانها و شهرستانها با اجرای برنامه های متنوّع و ابتکاری.

الف ـ برگزاری چنین همایشی می باید در آستانه برداشت محصولاتی نظیر گندم، جو، خرما، کشمش و... با توجه به وضعیت اقلیمی منطقه صورت گیرد؛ با این توضیح که میان برپایی همایش و برداشت محصول فاصله چندانی نباشد؛ یعنی آوازه همایش و تب و تاب برگزاری آن با برداشت محصول هم زمان باشد؛

ب ـ سخنرانیهایی توسط سخنرانان برجسته کشور در موضوعاتی چون اهمیت زکات و آثار و برکات پرداخت زکات و ذکر عواقب شومی که در ترک آن گریبان جامعه اسلامی را خواهد گرفت و موارد مصرف و مسائل دیگر این واجب الهی صورت گیرد؛

ج ـ ارائه گزارشی از روند فعالیت ستاد احیاء زکات، معرفی اعضاء آن، ذکر آمار و ارقام دریافتی با توجه به سطح کشت منطقه و...

این نکته را نباید فراموش کرد که بسیاری از مردم، به خصوص در سطح روستاها طبق عرف و عادت، زکات خود را به تهیدستان اهل محل، وابستگان و نیازمندان دیگر می پردازند که اغلب جزء آمار اعلان شده قرار نگرفته و شاید کسی نداند جز خداوند دانا.

آنچه رسما اعلان می گردد معمولاً مقدار زکاتی است که به ستاد احیاء زکات یا کمیته امداد امام، بهزیستی، امام جمعه و دیگر روحانیون پرداخت می شود و قطعا آمار پرداخت زکات از سوی مؤدّیان بیش تر از آن چیزی است که اعلان می گردد.

بنابراین، این گونه همایشها فرصت بسیار مناسبی فراهم می آورد تا مسئولان محترم، میزان دریافت و شیوه اجرای زکات و موارد مصرف و همچنین کارهای عمرانی صورت گرفته را به اطلاع مردم برسانند.

در این قسمت برای اطلاع خوانندگان محترم، به میزان تولید گندم، جو، خرما و انگور ـ که عمده محصول مشمول زکاتند ـ در سال 1382 اشاره می کنیم:

1 ـ میزان تولید گندم در این سال برابر بود با 44/13 میلیون تن، یعنی سیزده میلیون و چهارصد و چهل تن که 77/66 درصد آن از کشت آبی و 23/35 درصد آن از کشت دیم به دست آمده است.

2ـ میزان تولید جو برابر910/2میلیون تن بود؛ یعنی دو میلیون و نهصدوده هزار تن که 89/68 درصد آن از زمینهای آبی و ما بقی 11/31 درصد آن از کشت دیم بوده است.

3 ـ میزان تولید خرما در کشور برابر بود با 965 هزار تن که 08/98 درصد آن از زمینهای آبی و 92/1 درصد آن محصول زمینهای دیم بوده است.

4 ـ میزان تولید انگور در سال یاد شده 910/2 میلیون تن؛ یعنی دو میلیون و نهصد و ده هزار تن که 39/89 درصد آبی و بقیه 61/11 درصد آن دیم بوده است.

بر اساس فتاوای فقهای شیعه پرداخت زکات برای مؤدّیانی که محصولات خود را توسط آبیاری به دست آورده باشند با محصولاتی که به صورت دیم به دست آمده باشد متفاوت است. بنابراین زرع یا باغی که با روشهایی چون آبیاری دستی، آبیاری قطره ای، موتور پمپ و غیره آبیاری می شوند، زکاتشان 201 محصول و آنها که به صورت دیم آبیاری می شوند زکاتشان 101 محصول می باشد.

توضیح این که حد نصاب زکات گندم، جو، خرما و کشمش بر حسب فتاوای برخی فقها کمی متفاوت است، ولی بیش تر فقها در فتوایشان میزان 847 کیلوگرم را اعلان کرده اند. بنابراین، چنانچه هر یک از محصولات یاد شده، تولیدی کم تر از حد نصاب ذکر شده داشته باشند، شخص کشاورز یا باغدار بدهکار زکات نخواهد بود.

9 ـ فضا سازی تبلیغاتی ویژه در فصل برداشت محصول

بجاست هر ساله در فصل برداشت محصول، با توجه به وضعیت اقلیمی و جغرافیایی سرزمینهای گرمسیر، سردسیر و معتدل، فضای منطقه با اقدامات فرهنگی و تبلیغی عطرآگین شده و همگان با توجه به فضای ایجاد شده ناگهان متوجه برداشت محصولاتی چون گندم و جو و... و در پی آن به یاد ادای واجب الهی زکات بیفتند.

این فضاسازی علاوه بر مواردی که در صفحات گذشته از آن یاد شد می تواند بر اموری نظیر پخش پوستر، نوشتن احادیث کوتاه در مورد زکات و آثار و برکات آن، نوشتن شعارهای مناسب، تهیه بروشورهای کوتاه و پرمحتوا، نصب بوم و پارچه نوشته ها با محتوای احادیث شریف معصومان علیهم السلام مبنی بر ترغیب مردم به ادای زکات و نصب آنها در محلهای مناسب و اماکن عمومی متمرکز گردد.

علاوه بر این، می توان از حضور عاملین زکات در کنار دفاتر مراکز خدمات کشاورزی و تعاون روستایی مناطق مختلف نیز بهره برد. مسئولان محترم تعاونیهای روستایی نقش بسیار والایی در ترویج و اخذ زکات دارند و عمدتا برادران دلسوز و هماهنگ با متصدیان جمع آوری زکاتند.

پیشنهاد می شود در کنار تشکیلات اداری و انبارها و باسکولهای تعاونی روستایی، دفتری نیز به همین منظور ایجاد شود تا سهم زکات کشاورزان را همان جا جدا و تحویل بگیرد. آنچه برشمرده شد، تنها برخی راهکارهای عملی ترغیب مردم در امر زکات بود. پژوهشگران محترم می توانند با بررسیهای بیش تر راهکارهای دیگری را نیز بر این امور بیفزایند و زمینه های عملی دیگری را هم مدّ نظر قرار دهند.

اما به نظر می رسد کارآمدترین عامل و موفق ترین شیوه در این جهت، تقویت و احیای بنیه های اعتقادی مردم است که اگر متصدیان امر و متولیان زکات در اولین قدم، به این امر بپردازند قطعا موفقیتها چندین برابر خواهد بود؛ زیرا تا مردم در چنین مسائلی به مرز ایمان و اعتقاد راسخ نرسند شیوه های عملی دیگر چندان کارآیی نخواهد داشت؛ چه آن که به تجربه ثابت شده است انگیزه دینی در همه مسائل گره گشای فوق العاده مؤثری است.